سوال :

چرا در ابتدای دعای افتتاح آمده : اللهم انی افتتح الثناء بحمدک ؟ یعنی خدایا من ثنای تو را با حمد شروع می کنم ، ثنا را با چه چیز دیگر می شود شروع کرد؟ یعنی چه فرقی بین ثنا و حمد و شکر و مدح است ؟

پاسخ :

ابتدا به این مقدمه دقت فرمائید :
فهم بجا و درستِ معنای الفاظ و واژه های دینی کمک فراوانی به درک صحیح از آنچه خدا و معصومین صلوات الله علیهم در نظر داشته اند می کند ، حتی در محاوراتمان با مردم علت ایجاد “سوءتفاهم” معمولا باین خاطر است که فردی واژه ای در کلام و برخوردش با دیگری بکار برده که با معنائی که شنونده از آن واژه در ذهنش ساخته و پرداخته متفاوت بوده است و باین خاطر گاهی فردی چیزی را با معنائی که خودش در نظر دارد می گوید و چون طرف مقابل معنای دیگری از آن واژه دارد تصور توهین یا… برایش پیش می آید .

خطر “سوءتفاهم” در مورد واژه هائی که در قرآن و روایات بکار رفته بیشتر است و لازم است برای فهم صحیح معنای آنها که منجر به رفع برخی اختلافات عقیدتی نیز می شوند بیشتر تلاش کنیم .

توضیح مختصری در تعریف “ثنا” — “حمد” — “شکر” — “مدح”– و تفاوتشان با یکدیگر :

۱ -ثنا : بمعنای مطلق تمجید و خوش گوئی از فرد است ، یعنی حمد و شکر و مدح را شامل می شود ، به تعبیر دیگر مدح هم نوعی ثناست ، حمد نوعی دیگر ثناست و شکر نیز همینطور ، چیزی که هست موارد کاربردش متفاوت است ، یعنی وقتی بخواهیم ثنای کسی را که فضائلی دارد بگوئیم در مقابل سرزنشهائی(ذم) که علیه او گفته اند واژه ی “مدح” را بکار می بریم (مثلا از واژه ی حمد یا شکر استفاده نمی شود)

۲ – شُکر : نوع دیگری از ثنا “شُکر” است ، شُکر هنگام دریافت نعمتهاست ، البته با این توضیح که چون شُکر یکی از مقامات و درجات معنویست و هریک از بلایا و مصائب می توانند موجبات رشد انسان را فراهم کنند ، اگر کسی رشد یافته باشد و متوجه شود که مصائب و بلایا را خداوند برای رشد او نازل کرده احساس خواهد کرد نیاز است از واژه ی شُکر بدرگاه خداوند استفاده کند ، چون یقین می کند بلائی که بر او نازلشده نوعی نعمت برای رشد او بوده است .

۳ – حمد : نوع دیگری از ثنا “حمد” است و بمعنای خوش گوئی است بدون قید دریافت نعمت یا عدم دریافت آن ، یعنی حمد مانند شُکر به نسبت فهممان از دریافت نعمت یا نزول بلا نیست بلکه نوعی از ثناست که در هر حالتی که برای هر موجودی رخ می دهد قابل ابراز است (صرف نظر از اینکه برای زندگی ما تاثیرگذار است یا نیست ، مثلا برای اینکه خداوند به مورچه ای آنطرف دنیا روزی می دهد سزاوار است حمد خداوند را بگوئیم)

۴ – مدح : نوع دیگری از ثنا ” مدح است و هرگاه کسی لب به ثنای کسی گشاید که برخی ذم او را گفته اند و او فضائلی دارد اصطلاحا این نوع ثنا را مدح می گویند.